محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1585

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

فصل دهم : در باب امر تجارت هر دو پادشاه والاجاه موافق معاهدهء جداگانه كه به اين عهدنامه ملحق مىگردد [ و ] تصديق نمودند و اعليحضرت پادشاه ممالك ايران در باب كونسلها و حاميان تجارتى كه از دولت روس كما فى السابق در هرجا كه مصلحت دولت اقتضا كند معيّن شود تعهد مىكند كه اين كونسلها و حاميان را كه زياده از ده نفر اتباع نخواهند داشت حمايت و احترام نمايند . امپراطور روسيّه نيز در باب كونسلها و حاميان تجارت ايران وعده مىكند كه به همين نحو مساوات منظور دارد ، و هرگاه از دولت ايران محققا شكايتى از كونسلها و حاميان تجارت روس واقع شود وكيل يا كارگذار دولت روس كه در دربار دولت ايران متوقف است و اختيار كونسلها و حاميان تجارت با او است اذن دارد كه امر مزبور را به عنوان جاريه به ديگرى رجوع نمايد . « 1 » فصل يازدهم : همهء امور و ادّعاى طرفين كه به سبب جنگ به تأخير افتاده بعد از انعقاد مصالحه موافق عدالت به اتمام خواهد رسيد و مطالباتى كه رعاياى جانبين از يكديگر يا از خزانه داشته باشند به تعجيل و تكميل وصول‌پذير خواهد شد . فصل دوازدهم : دولتين عليتين معاهدتين بالاشتراك در منفعت تبعهء جانبين قرارداد مىكنند كه براى آنهائى كه ما بين خود به سياق واحد در دو جانب رود ارس املاك دارند موعدى سه ساله مقرّر نمايند تا به آزادى در بيع و معاوضهء آنها قدرت داشته باشند لكن امپراطور ممالك روسيّه از منفعت اين قرارداد در همهء آن مقدارى كه به او متعلّق و واگذار مىشود سردار سابق ايروان حسين خان و برادر او حسن خان و حاكم سابق نخجوان كريم خان را مستثنى مىسازد . فصل سيزدهم : اسرائى كه در جنگ آخر و قبل از آن و تبعه‌اى كه از هر مدت به اسيرى افتاده‌اند از هر دو طرف قرارداد شد كه در مدت چهار ماه با

--> ( 1 ) . عبارات آخر اين فصل مبهم است . در مجموعهء معاهدات چنين آمده : « در صورت شكايت حقهء دولت ايران از يكى از مأمورين يا قونسولهاى روس وزير مختار يا شارژدافرى كه در دربار دولت عليّهء ايران اقامت و به اين اشخاص رياست بلافاصله دارد مشار اليه را از مأموريت خود خلع كرده و موقتا كفالت كار او را به هركس صلاح داند واگذار خواهد كرد . » .